Kościół Mariacki

Kościół Mariacki p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. To jeden z największych i najważniejszy, po Katedrze Wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1963 roku Bazylika. Należy do najbardziej znanych zabytków Polski Wedle relacji Jana Długosza gotycki kościół został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu drewnianej świątyni. Na przestrzeni wieków kościół wiele razy przebudowywano. W pierwszej połowie XV wieku przy zewnętrznych murach naw bocznych dobudowano kaplice, będące w większości dziełami mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogacona została o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – ołtarz główny (dzieło Wita Stwosza), które później Gałczyński określił mianem „biblii z lipowego drewna”. W XVIII wieku z polecenie archiprezbitera Jacka Augusta Łopackiego, gruntownie przerobiono wnętrze w stylu późnego baroku. Na początku XIX wieku miała miejsce likwidacja przykościelnego cmentarza i w ten sposób powstał plac Mariacki. W latach 90-tych XIX stulecia, architekt Tadeusz Stryjeński dokonał kompleksowej restauracji świątyni. Kościół zyskał nową dekorację malarską projektu i pędzla Jana Matejki. Z artystą współpracowali m.in. Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer, którzy są autorami witraży znajdujących się w prezbiterium i nad chórem.

Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże. Wyższa wieża - Hejnalica ma 82 metry wysokości. Nakryta jest gotyckim hełmem z 1478 roku., będącym dziełem mistrza Matiasa Heringka. Z wieży, z wysokości 54 metrów, co godzinę rozbrzmiewa Hejnał Mariacki. Druga, niższa wieża licząca 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła. Wieżę wieńczy renesansowy hełm, z 1592 roku. Do wnętrza świątyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta., wykonana w latach 1750-1753, według projektu Franciszka Placidiego. Jej kształt wzorowano na formie Grobu Chrystusa. Drewniane drzwi ozdobione zostały rzeźbionymi obliczami świętych, proroków i apostołów, będącymi dziełem Karola Hukana. Nad kruchtą znajduje się okno z witrażami, wedle projektu Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. W wysmukłych murach prezbiterium widnieją wydłużone, okna, ozdobione motywami roślinnymi. Równie bogatą dekorację rzeźbiarską prezentuje 21 figur, znajdujących się na konsolach, podtrzymujących gzyms wieńczący mury budowli. Rzeźby te zostały wykonane ok. roku 1390 prawdopodobnie przez działający w owym czasie w Krakowie słynny warsztat Parlerów z Pragi Czeskiej. W świątyni znajduje się ok. 200 figur, a największe z nich mierzą ok 3 metrów wysokości. Figury te przedstawiają sceny cyklu maryjnego. Prezbiterium okryte jest gwieździstym sklepieniem z charakterystycznymi strzelistymi oknami. Wnętrze świątyni, ogarnięte półmrokiem wypełniają przebogate barokowe dzieła sztuki. Obecna polichromia kościoła wykonana została z końcem XIX wieku przez Jana Matejkę, Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera.