Nowa Huta
Ta najmłodsza dzielnica Krakowa stała się jednym z najważniejszych symboli PRL-u. Miała być ucieleśnieniem socjalistycznego ładu, a stała się miejscem konfrontacji doktrynerskiej wizji z brutalną rzeczywistością. Nowa Huta była pierwszym w powojennej Polsce, miastem, budowanym od podstaw. Wznoszona od 1949 roku, jako zaplecze mieszkaniowe kombinatu metalurgicznego im. Włodzimierza Lenina, realizowała idee realizmu socjalistycznego w architekturze. Ślady estetyki socrealizmu widoczne są w najstarszej części miasta, zaprojektowanej przez Tadeusza Ptaszyckiego. Miasto, którego sercem stał się Plac Centralny, zyskało geometryczną formę koła. Nowa Huta miała być miejscem idealnym, wygodnym dla pracowników kombinatu. Struktura społeczna i gospodarcza miasta uzależniona była od budowy i rozwoju Huty im. Lenina. Jednak Nowa Huta znacznie różni się od wszystkich podobnych realizacji w Europie Środkowo-Wschodniej, powstałych w tym samym czasie. W tej oryginalnej formie urbanistycznej nietrudno doszukać się związków z polską szkołą architektury. I tak: historyczna część Nowej Huty, która wpisana została do rejestru zabytków, stanowi przykład ciekawego budownictwa socrealizmu, inspirowanego nie tyle wzorami sowieckimi, co renesansowego Krakowa, czy Zamościa.
Najważniejsza inwestycja Planu Sześcioletniego przechodziła różne koleje losu. W pierwszych latach budowy znajdowała się na ustach prawie całej Polski. Budowie tego miasta pisarze poświęcali swe utwory, poeci wiersze, a gazety artykuły. Nowa Huta stała się miejscem pielgrzymek muzyków, plastyków, filmowców, a nade wszystko dziennikarzy, pisarzy i poetów. Literaci wychwalali nowe dzieło władzy w swych pieśniach piosenkach i opowiadaniach. Motywy nowohuckie znajdziemy między innymi w twórczości Stanisława Chruślickiego, czy Tadeusza Konwickiego. Twórcy kultury socjalistycznej skutecznie wspierali władzę, w kreowaniu mitu Nowej Huty, jako krainy szczęśliwości. Ta najmłodsza dzielnica Krakowa miała pokazać zmianę człowieka wsi, w człowieka miasta i robotnika, a także ukazać jak „obszary nędzy” zamieniają się w „obszary dobrobytu”. Jednak w rzeczywistości stała się ważnym laboratorium społecznym i ideologicznym stalinizmu.
Mit Nowej Huty jako pierwszy obalił Adam Ważyk, publikując w 1955 roku swój kontrowersyjny Poemat dla dorosłych, w którym ostro zaatakował mieszkańców owego „nowego Eldorado”. Ważyk znacząco wpłynął na obalenie idyllicznego obrazu Nowej Huty, którą z czasem zaczęto określać mianem „huty krematorium”, czy„ Huty Mogiły”.
Miasto rozwijało się dynamicznie. W granicach Nowej Huty znalazło się wiele dawniejszych wsi, w których znajdują się godne obejrzenia zabytki takie jak: Branice (zespół dworski z przełomu XVIII i XIX wieku), Górka Kościelniaka (drewniany kościółek pochodzący z XVII wieku, z XIX-wieczną dzwonnicą i starym cmentarzem), Krzesławice (dworek, który pierwotnie należał do cystersów, potem do Hugona Kołłątaja, wreszcie do Jana Matejki), Lubocza (rezerwat drewnianego budownictwa mieszkaniowego), Mogiła (kopiec Wandy), Ruszcza (XV-wieczny kościół), czy Wadów (pałac i park).
W Nowej Hucie miały miejsce ważne, z punktu widzenia historii sprzeciwu wobec komunizmu, wydarzenia. 27 kwietnia 1960 roku, mieszkańcy Nowej Huty w dramatyczny sposób stanęli w obronie krzyża i prawa do własnej świątyni. Natomiast w stanie wojennym, najmłodsza dzielnica Krakowa, stała się jednym z najaktywniejszych w Polsce bastionów oporu wobec władzy.
Na przestrzeni dziesięcioleci wytworzyła się czarna legenda Nowej Huty, którą dziś próbuje się pokonać. Nowa Huta intryguje i przyciąga wielu artystów, starających się pokazać jej inne oblicze. W ostatnich latach zorganizowano wiele wystaw fotografii poświęconych temu miejscu między innymi: „Nowa Huta 1949. Nowe miasto. Nowi ludzie”, „Nowa Huta współczesna”, czy „Nowa Huta w XXI wieku”.
Źródło:
J. Adamczewski, "Mała encyklopedia Krakowa", Kraków 1996,
R. Dzieszyński, J. L. Franczyk, "Encyklopedia Nowej Huty", Kraków 2006,
"Zagadkowy Kraków", red. P. Hapanowicz, Kraków 2003.
Najważniejsza inwestycja Planu Sześcioletniego przechodziła różne koleje losu. W pierwszych latach budowy znajdowała się na ustach prawie całej Polski. Budowie tego miasta pisarze poświęcali swe utwory, poeci wiersze, a gazety artykuły. Nowa Huta stała się miejscem pielgrzymek muzyków, plastyków, filmowców, a nade wszystko dziennikarzy, pisarzy i poetów. Literaci wychwalali nowe dzieło władzy w swych pieśniach piosenkach i opowiadaniach. Motywy nowohuckie znajdziemy między innymi w twórczości Stanisława Chruślickiego, czy Tadeusza Konwickiego. Twórcy kultury socjalistycznej skutecznie wspierali władzę, w kreowaniu mitu Nowej Huty, jako krainy szczęśliwości. Ta najmłodsza dzielnica Krakowa miała pokazać zmianę człowieka wsi, w człowieka miasta i robotnika, a także ukazać jak „obszary nędzy” zamieniają się w „obszary dobrobytu”. Jednak w rzeczywistości stała się ważnym laboratorium społecznym i ideologicznym stalinizmu.
Mit Nowej Huty jako pierwszy obalił Adam Ważyk, publikując w 1955 roku swój kontrowersyjny Poemat dla dorosłych, w którym ostro zaatakował mieszkańców owego „nowego Eldorado”. Ważyk znacząco wpłynął na obalenie idyllicznego obrazu Nowej Huty, którą z czasem zaczęto określać mianem „huty krematorium”, czy„ Huty Mogiły”.
Miasto rozwijało się dynamicznie. W granicach Nowej Huty znalazło się wiele dawniejszych wsi, w których znajdują się godne obejrzenia zabytki takie jak: Branice (zespół dworski z przełomu XVIII i XIX wieku), Górka Kościelniaka (drewniany kościółek pochodzący z XVII wieku, z XIX-wieczną dzwonnicą i starym cmentarzem), Krzesławice (dworek, który pierwotnie należał do cystersów, potem do Hugona Kołłątaja, wreszcie do Jana Matejki), Lubocza (rezerwat drewnianego budownictwa mieszkaniowego), Mogiła (kopiec Wandy), Ruszcza (XV-wieczny kościół), czy Wadów (pałac i park).
W Nowej Hucie miały miejsce ważne, z punktu widzenia historii sprzeciwu wobec komunizmu, wydarzenia. 27 kwietnia 1960 roku, mieszkańcy Nowej Huty w dramatyczny sposób stanęli w obronie krzyża i prawa do własnej świątyni. Natomiast w stanie wojennym, najmłodsza dzielnica Krakowa, stała się jednym z najaktywniejszych w Polsce bastionów oporu wobec władzy.
Na przestrzeni dziesięcioleci wytworzyła się czarna legenda Nowej Huty, którą dziś próbuje się pokonać. Nowa Huta intryguje i przyciąga wielu artystów, starających się pokazać jej inne oblicze. W ostatnich latach zorganizowano wiele wystaw fotografii poświęconych temu miejscu między innymi: „Nowa Huta 1949. Nowe miasto. Nowi ludzie”, „Nowa Huta współczesna”, czy „Nowa Huta w XXI wieku”.
Źródło:
J. Adamczewski, "Mała encyklopedia Krakowa", Kraków 1996,
R. Dzieszyński, J. L. Franczyk, "Encyklopedia Nowej Huty", Kraków 2006,
"Zagadkowy Kraków", red. P. Hapanowicz, Kraków 2003.
