Konopielka
„Konopielka” z 1973 roku jest prawdopodobnie najpopularniejszą powieścią Edwarda Redlińskiego. Autor ukazuje obyczaje, mentalność chłopską z perspektywy jednego z członków społeczności wiejskiej (poprzez zastosowanie narracji pierwszoosobowej). Niewątpliwie wybór tematu wiąże się z doświadczeniem autora jako uczestnika tej kultury, wnikliwego obserwatora i komentatora. Zarówno narrację jak i dialogi bohaterów przenika stylizacja gwarowa, świadcząca o doskonałej orientacji pisarza w przestrzeni opisywanej rzeczywistości.
W spokojny i uporządkowany rytmem przyrody świat podlaskiej wsi wkracza „nowe”. Perspektywa zmian wywołuje w większości mieszkańców tego miejsca lęk przed odwróceniem starego ładu, a co się z tym wiąże, także opór. Początkiem rewolucji jest przybycie do wsi nauczycielki i założenie przez urzędników szkoły. W niedługim czasie ma się dokonać elektryfikacja i mechanizacja gospodarstw, a także osuszenie bagien izolujących miejscowość od „cywilizacji”. Autor daleki jest jednak od pozytywistycznych ideałów poprawy doli chłopów, czy powszechnego już w renesansie przekonania o dobrym (moralnym) życiu na wsi w opozycji do „zepsutego” życia miejskiego. Nie jest to również sentymentalna podróż do utraconego świata dzieciństwa i młodości. Powieść ukazuje szeroki wachlarz ludzkich zachowań; widzimy surowość męża wobec żony i dzieci, zabobonność ludu (np. przesuwanie chorego dziecka przez chomąto), chciwość, a nawet niemoralność w sferze seksualnej, ale także prostą religijność, miłość do ziemi i pracy na roli, wzruszającą więź człowieka z przyrodą („Tego klona nimasz prawa tknąć [...], on mój brat! ”). Świat przedstawiony w utworze tętni życiem, często śmieszy, nierzadko zadziwia, a nawet przeraża czytelnika.
W spokojny i uporządkowany rytmem przyrody świat podlaskiej wsi wkracza „nowe”. Perspektywa zmian wywołuje w większości mieszkańców tego miejsca lęk przed odwróceniem starego ładu, a co się z tym wiąże, także opór. Początkiem rewolucji jest przybycie do wsi nauczycielki i założenie przez urzędników szkoły. W niedługim czasie ma się dokonać elektryfikacja i mechanizacja gospodarstw, a także osuszenie bagien izolujących miejscowość od „cywilizacji”. Autor daleki jest jednak od pozytywistycznych ideałów poprawy doli chłopów, czy powszechnego już w renesansie przekonania o dobrym (moralnym) życiu na wsi w opozycji do „zepsutego” życia miejskiego. Nie jest to również sentymentalna podróż do utraconego świata dzieciństwa i młodości. Powieść ukazuje szeroki wachlarz ludzkich zachowań; widzimy surowość męża wobec żony i dzieci, zabobonność ludu (np. przesuwanie chorego dziecka przez chomąto), chciwość, a nawet niemoralność w sferze seksualnej, ale także prostą religijność, miłość do ziemi i pracy na roli, wzruszającą więź człowieka z przyrodą („Tego klona nimasz prawa tknąć [...], on mój brat! ”). Świat przedstawiony w utworze tętni życiem, często śmieszy, nierzadko zadziwia, a nawet przeraża czytelnika.
Edward Redliński urodził się w 1940 roku we Frampolu (miejscowość na Podlasiu w okolicach Białegostoku) w rodzinie chłopskiej. Ukończył studia na Politechnice Warszawskiej, a także Studium Dziennikarskie na Uniwersytecie Warszawskim. Jego twórczość obejmuje powieści („Listy z Rabarbaru”, „Awans”, „Konopielka”, „Szczuropolacy”, „Transformejszen”, „Telefrenia”, „Bzik Prezydencki”), dramaty („Pustaki”, „Wcześniak”, „Jubileusz”, „Czworokąt”, „Cud na Greenpoincie”), reportaże („Ja w nerwowej sprawie”, „Zgrzyt”) prozę dokumentalną („Nikiformy”).
W dziełach tego autora często pojawia się tematyka chłopska – autor w groteskowy sposób ukazuje zderzenie kultury tradycyjnej z nowoczesnością, w kręgu jego zainteresowań pozostaje także codzienne życie w PRL-u, przemiany ustrojowe w Polsce oraz polska emigracja w Stanach Zjednoczonych.
Turystyczny Szlak Konopielki
Z Podlasiem, jako miejscem pochodzenia lub zamieszkania, związanych jest wielu pisarzy i artystów, ale niewielu z nich uczyniło ten region teatrem wydarzeń w swoich dziełach. Powieść Redlińskiego jawi się tu jako jedna z ważniejszych dla regionu reprezentacji literackich, być może dlatego stała się impulsem do stworzenia interdyscyplinarnego projektu, który łączyłby w sobie poznawanie literatury z geografią, przyrodą, historią i kulturą północno-wschodniej Polski.
Z inicjatywy Burmistrza Suraża na terenie gminy rozpoczęto prace nad realizacją projektu turystycznego Szlaku Konopielki. Ma być to trasa samochodowa przebiegająca przez kilka miejscowości, w których znajdują się albo różnego typu obiekty – świadectwa odchodzącej w przeszłość tradycyjnej kultury chłopskiej, albo miejsca atrakcyjne z powodu szczególnych walorów przyrodniczych. Jednym z takich punktów na trasie jest chata chłopska z typową zabudową gospodarczą – tak możemy sobie wyobrażać dom i obejście Kaziuka, głównego bohatera Konopielki. Wsie uwzględnione na tym szlaku, choć nie są miejscem akcji powieści, nierozerwalnie łączą się z nią – każda mogła się stać prototypem Taplar Redlińskiego.
Szlak Konopielki rozpoczyna się w Surażu. Miasto położone jest ok. 30 km od Białegostoku w kierunku płd.-zach. Z różnych miast Polski można dojechać pociągiem do Białegostoku lub Łap (do Suraża 7 km), a stamtąd autobusem PKS do Suraża. Cały szlak to również ok. 25 km. Trasa jest doskonała do przemierzania rowerem lub samochodem. W Surażu znajduje się prywatna wypożyczalnia rowerów.
oprac. Anna Jabłonowska
Fragment mapki turystycznej obejmującej tereny dawnego Starostwa Suraskiego z naniesionym Szlakiem Konopielki (kolor żółty) i terytorium Narwiańskiego Parku Narodowego (udostępniona przez Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Surażu dzięki uprzejmości Burmistrza Miasta Suraż pana Sławomira Halickiego).
Linki do przydatnych stron internetowych:
Towarzystwo Przyjaciół Suraża i Okolic – informacje o atrakcjach turystycznych miasta i otoczenia
Biografia Edwarda Redlińskiego
Strona filmu na podstawie powieści w bazie filmpolski.pl
Artykuł w Kurierze Porannym poświęcony projektowi turystycznego Szlaku Konopielki (2008):
Fotogaleria ze „Szlaku Konopielki„
Strona Narwiańskiego Parku Narodowego
