Wesele
„Wesele” należy do utworów, które w opinii społecznej posiadają wysoką rangę, wynikającą nie tylko z walorów artystycznych, ale także ze względu na poruszaną problematykę, o istotnym znaczeniu dla narodu. Wyspiański świadomie dążył do nadania swej twórczości takiej rangi, jaką posiadały dzieła Mickiewicza, czy Słowackiego. Poeta chciał uzyskać status wieszcza narodowego, duchowego przywódcy rodaków. Ogromny sukces „Wesela” jest rezultatem nie tylko wartości estetycznych, dzięki którym można ten utwór uznać za arcydzieło symbolizmu, ale także treści ideowych, które mocno przemawiały do współczesnych.
Impulsem do napisania dzieła było wesele inteligenta - Lucjana Rydla z chłopką - Jadwigą Mikołajczykówną, z podkrakowskiej wsi Bronowice w nocy z 20 na 21 listopada 1900 roku. Zaślubiny stały się inspiracją do przemyśleń o najbardziej żywotnych problemach społecznych i politycznych. W bronowickiej chacie zebrała się inteligencja (większość pochodzenia szlacheckiego) i chłopi, a więc reprezentanci dwóch warstw, których ewentualny sojusz mógł mieć ważne znaczenie dla przyszłości kraju. Wspólna zabawa tych jakże różnych warstw społecznych była symbolem istotnych zmian ale i nowych możliwości, wynikających z połączenia sił. Związek inteligencji z chłopstwem, mógł przyczynić się do odrodzenia, a w bliskiej perspektywie do odzyskania niepodległości kraju. Dramat Wyspiańskiego przedstawia jego stosunek do złudnych nadziei pokładanych w tym sojuszu. Zdaniem autora „Wesela” unia inteligencko - chłopska była niemożliwa, ze względu na wzajemne niezrozumienie się oraz nieufność, będącą rezultatem pamięci o doznanych w przeszłości krzywdach. Zapowiedzią klęski sojuszu inteligencji z chłopami są rozmowy prowadzone przez gości podczas wesela, w których widać sprzeczne interesy i poglądy tych dwóch warstw. Bohaterowie utworu nie są w stanie wykorzystać nadarzającej się okazji i nie potrafią zorganizować powstania, które miałoby przywrócić niepodległość Polsce. Wina za fiasko przygotowanego zrywu leży po obu stronach. Bo oto, gospodarz, najgorętszy zwolennik sojuszu, w kluczowym momencie akcji, kiedy powierzono mu ważną misję, zmęczony bezsennością i alkoholem, zasypia, zapominając o zadaniu jakie miał spełnić. Również Jasiek, schylając się po czapkę z pawich piór, gubi Złoty Róg, który miał rozbudzić pogrążonych we śnie ludzi i wezwać ich do walki. Obaj zaprzepaścili olbrzymią szansę dla zewnętrznego pozoru, dla własnej próżności, czy wygody.
W ten sposób Wyspiański poruszył najważniejsze problemy decydujące o perspektywach na przyszłość Polski. Określając wzajemny stosunek chłopa i inteligenta, zanegował szansę porozumienia miedzy nimi. Chłopi zostali ukazani jako stan niegotowy do uczestniczenia w aktywnej działalności politycznej i społecznej. Natomiast inteligenci i artyści, jako grupa skłonna do wpadania w usypiające samozadowolenie, bierna, bezradna wobec rzeczywistości i narodowej niewoli, nie umiejąca sprostać, wyznaczonemu jej przez historię zadania przewodzenia narodowi.
Dramat oparty został na autentycznych wydarzeniach, prezentuje bohaterów mających swe pierwowzory w rzeczywistości, ale także osadzonych w konkretnych realiach epoki. Zawiera krytykę, powszechnego na przełomie wieków, zjawiska chłopomanii. Płycizna i śmieszność pozornego zafascynowania stanem chłopskim przedstawiona jest najlepiej na przykładzie Pana Młodego. Bohater wykazuje niebywały, ale pozorny entuzjazm dla chłopa, jego kultury, czy fizycznej tężyzny, przy całkowitej nieznajomości wsi
„Wesele” określane jest mianem dramatu realistyczno – symbolicznego. Budowa aktu pierwszego oparta jest na konwencji realistycznej, a nawet posiada właściwości realistycznej komedii politycznej. Treścią aktu rozpoczynającego utwór są typowe rozmowy na typowe tematy: polityczne, obyczajowe, dotyczące realiów codziennego życia, flirtów, czy sztuki. W akcie pierwszym postaci, a nawet język ich wypowiedzi odznaczają się klarownością i precyzją. Wyspiański mistrzowskim piórem realisty, stworzył pełną charakterystykę bohaterów. Wszystko to zmienia się w kolejnych aktach. Wraz z rozwojem akcji, w dramacie dokonują się zasadnicze zmiany: w akcie drugim utwór przemienia się w dramat symboliczno – nastrojowy, a komedia polityczna ustępuje miejsca głębokim rozważaniom dotyczącym postaw ideowych, czy poglądów politycznych, ważniejszym od indywidualnych problemów i rozterek gości weselnych. Precyzja sformułowań ustępuje miejsca zamierzonej niejasności i tajemniczości. Jednoznaczność znika, pojawia się wieloznaczność, co jest zabiegiem świadomym. Wszak wieloznaczność jest istotą symbolu, służącego wyrażeniu treści głębokich, duchowych, których nie można ująć w konwencjonalną formę. Wyspiański wykorzystał więc w pełni nowe tendencje charakterystyczne dla sztuki przełomu wieków, w głównej mierze symbolizmu. Zarazem jednak świadomie nawiązał do tradycji romantycznej, co przejawia się w odwołaniach do konkretnych dzieł literackich („Dziadów cz. II”, „Dziadów cz. III” Mickiewicza, czy „Snu srebrnego Salomei” Słowackiego).
„Wesele” to bodaj najbardziej znane dzieło Wyspiańskiego. To dramat wielowarstwowy, który można odczytywać wciąż na nowo, odnajdując w nim coraz to nowe motywy i treści.
Stanisław Wyspiański (1869- 1907) to twórca niezwykły i wszechstronny, przez całe życie związany z Krakowem. Tu się urodził, tworzył, zmarł i tutaj został pochowany. Studiował malarstwo pod kierunkiem Jana Matejki. A jednocześnie historię sztuki na UJ. Wiele podróżował: Włochy, Szwajcaria, Francja, Niemcy, Czechy. W czasie tych wojaży zetknął się z nowymi prądami w sztuce, a także poznał wielu wybitnych malarzy. Wrócił do kraju jako dojrzały i oryginalny artysta. Zasłynął jako twórca witraży (witraż „Bóg Ojciec”, w kościele Franciszkanów w Krakowie) i polichromii w kościołach (Kościół Mariacki) oraz niezwykłych portretów i pejzaży.
Żywiołem artysty był dramat. Wyspiański jest autorem takich sztuk jak: „Warszawianka”, „Lelewel”, „Noc listopadowa”, „Wesele”, „Wyzwolenie”, „Sędziowie i Klątwa”. Odrębną grupę stanowią utwory w kostiumie antycznym: „Akropolis”, „Meleager”, „Achilles”. Wyspiański jest także autorem dramatu historycznego „Bolesław Śmiały” oraz rapsodów nawiązujących do twórczości Słowackiego – „Kazimierz Wielki”, „Wernyhora”. Dzieła Wyspiańskiego przepojone są dynamiką i patosem, noszą piętno wielkości i mocy. Każdy dramat cechuje rozpięta perspektywa dziejowa, społeczna, lub metafizyczna. Artysta wspaniale zespalał różne dziedziny sztuki. Ogromna liczba jego postaci „zstąpiła” z płócien, rzeźb, lub innych poematów, z dzieł Mickiewicza, Słowackiego, czy Matejki.
Mimo choroby i niezwykle intensywnej działalności artystycznej, Wyspiański udzielał się w życiu publicznym: był docentem w Akademii Sztuk Pięknych, radnym miasta Krakowa. Unieruchomiony chorobą, nie przestał pisać do śmierci. Ostatnie jego dzieła to autorski przekład „Cyda” Corneille’a i nie ukończony dramat „Zygmunt August”. Wyspiański chorował przez wiele lat i zmarł na nieuleczalną wówczas kiłę. Pogrzeb Wyspiańskiego w Krakowie w 1907 stał się manifestacją narodową. Pochowany został w Krypcie Zasłużonych na Skałce.
Impulsem do napisania dzieła było wesele inteligenta - Lucjana Rydla z chłopką - Jadwigą Mikołajczykówną, z podkrakowskiej wsi Bronowice w nocy z 20 na 21 listopada 1900 roku. Zaślubiny stały się inspiracją do przemyśleń o najbardziej żywotnych problemach społecznych i politycznych. W bronowickiej chacie zebrała się inteligencja (większość pochodzenia szlacheckiego) i chłopi, a więc reprezentanci dwóch warstw, których ewentualny sojusz mógł mieć ważne znaczenie dla przyszłości kraju. Wspólna zabawa tych jakże różnych warstw społecznych była symbolem istotnych zmian ale i nowych możliwości, wynikających z połączenia sił. Związek inteligencji z chłopstwem, mógł przyczynić się do odrodzenia, a w bliskiej perspektywie do odzyskania niepodległości kraju. Dramat Wyspiańskiego przedstawia jego stosunek do złudnych nadziei pokładanych w tym sojuszu. Zdaniem autora „Wesela” unia inteligencko - chłopska była niemożliwa, ze względu na wzajemne niezrozumienie się oraz nieufność, będącą rezultatem pamięci o doznanych w przeszłości krzywdach. Zapowiedzią klęski sojuszu inteligencji z chłopami są rozmowy prowadzone przez gości podczas wesela, w których widać sprzeczne interesy i poglądy tych dwóch warstw. Bohaterowie utworu nie są w stanie wykorzystać nadarzającej się okazji i nie potrafią zorganizować powstania, które miałoby przywrócić niepodległość Polsce. Wina za fiasko przygotowanego zrywu leży po obu stronach. Bo oto, gospodarz, najgorętszy zwolennik sojuszu, w kluczowym momencie akcji, kiedy powierzono mu ważną misję, zmęczony bezsennością i alkoholem, zasypia, zapominając o zadaniu jakie miał spełnić. Również Jasiek, schylając się po czapkę z pawich piór, gubi Złoty Róg, który miał rozbudzić pogrążonych we śnie ludzi i wezwać ich do walki. Obaj zaprzepaścili olbrzymią szansę dla zewnętrznego pozoru, dla własnej próżności, czy wygody.
W ten sposób Wyspiański poruszył najważniejsze problemy decydujące o perspektywach na przyszłość Polski. Określając wzajemny stosunek chłopa i inteligenta, zanegował szansę porozumienia miedzy nimi. Chłopi zostali ukazani jako stan niegotowy do uczestniczenia w aktywnej działalności politycznej i społecznej. Natomiast inteligenci i artyści, jako grupa skłonna do wpadania w usypiające samozadowolenie, bierna, bezradna wobec rzeczywistości i narodowej niewoli, nie umiejąca sprostać, wyznaczonemu jej przez historię zadania przewodzenia narodowi.
Dramat oparty został na autentycznych wydarzeniach, prezentuje bohaterów mających swe pierwowzory w rzeczywistości, ale także osadzonych w konkretnych realiach epoki. Zawiera krytykę, powszechnego na przełomie wieków, zjawiska chłopomanii. Płycizna i śmieszność pozornego zafascynowania stanem chłopskim przedstawiona jest najlepiej na przykładzie Pana Młodego. Bohater wykazuje niebywały, ale pozorny entuzjazm dla chłopa, jego kultury, czy fizycznej tężyzny, przy całkowitej nieznajomości wsi
„Wesele” określane jest mianem dramatu realistyczno – symbolicznego. Budowa aktu pierwszego oparta jest na konwencji realistycznej, a nawet posiada właściwości realistycznej komedii politycznej. Treścią aktu rozpoczynającego utwór są typowe rozmowy na typowe tematy: polityczne, obyczajowe, dotyczące realiów codziennego życia, flirtów, czy sztuki. W akcie pierwszym postaci, a nawet język ich wypowiedzi odznaczają się klarownością i precyzją. Wyspiański mistrzowskim piórem realisty, stworzył pełną charakterystykę bohaterów. Wszystko to zmienia się w kolejnych aktach. Wraz z rozwojem akcji, w dramacie dokonują się zasadnicze zmiany: w akcie drugim utwór przemienia się w dramat symboliczno – nastrojowy, a komedia polityczna ustępuje miejsca głębokim rozważaniom dotyczącym postaw ideowych, czy poglądów politycznych, ważniejszym od indywidualnych problemów i rozterek gości weselnych. Precyzja sformułowań ustępuje miejsca zamierzonej niejasności i tajemniczości. Jednoznaczność znika, pojawia się wieloznaczność, co jest zabiegiem świadomym. Wszak wieloznaczność jest istotą symbolu, służącego wyrażeniu treści głębokich, duchowych, których nie można ująć w konwencjonalną formę. Wyspiański wykorzystał więc w pełni nowe tendencje charakterystyczne dla sztuki przełomu wieków, w głównej mierze symbolizmu. Zarazem jednak świadomie nawiązał do tradycji romantycznej, co przejawia się w odwołaniach do konkretnych dzieł literackich („Dziadów cz. II”, „Dziadów cz. III” Mickiewicza, czy „Snu srebrnego Salomei” Słowackiego).
„Wesele” to bodaj najbardziej znane dzieło Wyspiańskiego. To dramat wielowarstwowy, który można odczytywać wciąż na nowo, odnajdując w nim coraz to nowe motywy i treści.
Stanisław Wyspiański (1869- 1907) to twórca niezwykły i wszechstronny, przez całe życie związany z Krakowem. Tu się urodził, tworzył, zmarł i tutaj został pochowany. Studiował malarstwo pod kierunkiem Jana Matejki. A jednocześnie historię sztuki na UJ. Wiele podróżował: Włochy, Szwajcaria, Francja, Niemcy, Czechy. W czasie tych wojaży zetknął się z nowymi prądami w sztuce, a także poznał wielu wybitnych malarzy. Wrócił do kraju jako dojrzały i oryginalny artysta. Zasłynął jako twórca witraży (witraż „Bóg Ojciec”, w kościele Franciszkanów w Krakowie) i polichromii w kościołach (Kościół Mariacki) oraz niezwykłych portretów i pejzaży.
Żywiołem artysty był dramat. Wyspiański jest autorem takich sztuk jak: „Warszawianka”, „Lelewel”, „Noc listopadowa”, „Wesele”, „Wyzwolenie”, „Sędziowie i Klątwa”. Odrębną grupę stanowią utwory w kostiumie antycznym: „Akropolis”, „Meleager”, „Achilles”. Wyspiański jest także autorem dramatu historycznego „Bolesław Śmiały” oraz rapsodów nawiązujących do twórczości Słowackiego – „Kazimierz Wielki”, „Wernyhora”. Dzieła Wyspiańskiego przepojone są dynamiką i patosem, noszą piętno wielkości i mocy. Każdy dramat cechuje rozpięta perspektywa dziejowa, społeczna, lub metafizyczna. Artysta wspaniale zespalał różne dziedziny sztuki. Ogromna liczba jego postaci „zstąpiła” z płócien, rzeźb, lub innych poematów, z dzieł Mickiewicza, Słowackiego, czy Matejki.
Mimo choroby i niezwykle intensywnej działalności artystycznej, Wyspiański udzielał się w życiu publicznym: był docentem w Akademii Sztuk Pięknych, radnym miasta Krakowa. Unieruchomiony chorobą, nie przestał pisać do śmierci. Ostatnie jego dzieła to autorski przekład „Cyda” Corneille’a i nie ukończony dramat „Zygmunt August”. Wyspiański chorował przez wiele lat i zmarł na nieuleczalną wówczas kiłę. Pogrzeb Wyspiańskiego w Krakowie w 1907 stał się manifestacją narodową. Pochowany został w Krypcie Zasłużonych na Skałce.
oprac. Iwona Klimek
Źródło:
T. Weiss, „Stanisław Wyspiański – „Wesele”, [w:] „Lektury polonistyczne”, red. S. Grzeszczuk, Kraków 1998.
J. Nowakowski, „Wstęp”, [w:] „Wesele”, S. Wyspiański, Biblioteka Narodowa, Zakład
Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław – Warszawa - Kraków-Gdańsk, 1981
T. Weiss, „Stanisław Wyspiański – „Wesele”, [w:] „Lektury polonistyczne”, red. S. Grzeszczuk, Kraków 1998.
J. Nowakowski, „Wstęp”, [w:] „Wesele”, S. Wyspiański, Biblioteka Narodowa, Zakład
Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław – Warszawa - Kraków-Gdańsk, 1981
Zobacz galerie zdjęć
Wesele. »Zobacz miejsca
Kościół MariackiRydlówka
