Lista Schindlera
„Lista Schindlera” została nakręcona w 1993 roku przez Stevena Spielberga, poruszając temat Holokaustu. Opowiada historię niemieckiego przemysłowca, pochodzącego z terenów dzisiejszych Czech, członka partii nazistowskiej i najprawdopodobniej współpracownika Abwehry, który uratował ponad tysiąc Żydów, zatrudniając ich w swojej fabryce. Podstawą dla powstania filmu była książka Thomasa Keneally. Autor napisał ją pod wpływem spotkania z jednym z ocalonych przez Schindlera Żydów, Poldkiem Pfefferbergiem.
Początkowo celem Oskara Schindlera, lekkoducha i kobieciarza, jest zdobycie jak największej fortuny. Dlatego decyduje się kupić zamkniętą fabrykę naczyń emaliowanych i wznowić w niej produkcję. Ze względów finansowych, zatrudnienie robotników pochodzenia żydowskiego jest o wiele korzystniejsze niż Polaków, stanowią tańszą siłę roboczą. Majątek Schindlera stopniowo się powiększa, tymczasem sytuacja Żydów z dnia na dzień pogarsza. Wysiedlenia z getta, wywózki do obozów, akty przemocy, bezpodstawne egzekucje, wreszcie likwidacja getta i przeniesienie jego mieszkańców do obozu w Płaszowie, stają się udziałem społeczności żydowskiej. Schindler, początkowo skupiony tylko i wyłącznie na pomnażaniu swojej fortuny, powoli przestaje bagatelizować dziejącą się obok niego tragedię. Trudno właściwie powiedzieć, kiedy dokładnie zachodzi w nim przemiana, w którym momencie decyduje się na podjęcie próby uratowania swoich pracowników. Być może wtedy, gdy odbywając przejażdżkę konną na pobliskim wzgórzu widzi, jak przebiega likwidacja getta. Być może jest to moment, w którym pierwszy raz dostrzega dziewczynkę w czerwonym płaszczyku. Faktem jest, że Schindler – zarówno ten filmowy, jak i rzeczywisty – postanawia uratować, jak największą liczbę Żydów, na jaką pozwala mu jego majątek. Najpierw z pomocą swojego księgowego spisuje on tytułową listę Schindlera, by później wykupić „swoich” Żydów od likwidującego obóz w Płaszowie Amona Goetha. Udaje mu się przetransportować wykupionych robotników do fabryki w swoim rodzinnym mieście, gdzie doczekają szczęśliwie końca wojny.
Film spotkał się z przychylnością publiczności, stał się również przebojem kasowym. Doceniła go również Amerykańska Akademia Filmowa, uhonorowując aż siedmioma Oscarami, w tym dla najlepszego filmu, reżysera i scenografii (dla Polaków, Ewy Braun i Allana Starskiego) oraz za najlepsze zdjęcia (dla Janusza Kamińskiego). Krytyka jednak, w przeciwieństwie do widzów, nie była aż tak łaskawa dla „Listy Schindlera”. Głównym zarzutem wysuwanym w stronę filmu był ten, dotyczący przekształcenia Holokaustu w produkt przemysłu rozrywkowego, dla którego liczy się przede wszystkim spektakl i zabawa. Oskarżano Spielberga o sprowadzenie tragedii Shoah do poziomu kolejnego parku tematycznego, tyle tylko, że tym razem motywem przewodnim była zagłada Żydów, a nie dinozaury (jak we wcześniejszym „Parku Jurajskim”). Problemem stała się również kwestia samego pokazania Holokaustu w kinie. Zastanawiano się, czy mierzenie się z tym problemem za pomocą filmu fabularnego jest w ogóle możliwe. Czy charakterystyczne dla fabuły środki pozwolą wyrazić to, co w swojej grozie jest przecież niewyrażalne? Krytycy uznali, że film Spielberga nie sprostał on temu zadaniu. Zarzucano mu przerysowanie, odrealnienie, uogólnianie, sprowadzenie Holokaustu do melodramatu, pokazanego zresztą oczami Niemców, a nie Żydów. Być może. Mimo to „Lista Schindlera” pozostaje istotnym głosem filmowym w kwestii Holokaustu. I nadal, pomimo ponad szesnastu lat dzielących nas od premiery filmu budzi żywe emocje, prowokuje do przemyśleń, do stawiania pytań. Sprawia, że tragedia Shoah trwa w ludzkiej świadomości.
Początkowo celem Oskara Schindlera, lekkoducha i kobieciarza, jest zdobycie jak największej fortuny. Dlatego decyduje się kupić zamkniętą fabrykę naczyń emaliowanych i wznowić w niej produkcję. Ze względów finansowych, zatrudnienie robotników pochodzenia żydowskiego jest o wiele korzystniejsze niż Polaków, stanowią tańszą siłę roboczą. Majątek Schindlera stopniowo się powiększa, tymczasem sytuacja Żydów z dnia na dzień pogarsza. Wysiedlenia z getta, wywózki do obozów, akty przemocy, bezpodstawne egzekucje, wreszcie likwidacja getta i przeniesienie jego mieszkańców do obozu w Płaszowie, stają się udziałem społeczności żydowskiej. Schindler, początkowo skupiony tylko i wyłącznie na pomnażaniu swojej fortuny, powoli przestaje bagatelizować dziejącą się obok niego tragedię. Trudno właściwie powiedzieć, kiedy dokładnie zachodzi w nim przemiana, w którym momencie decyduje się na podjęcie próby uratowania swoich pracowników. Być może wtedy, gdy odbywając przejażdżkę konną na pobliskim wzgórzu widzi, jak przebiega likwidacja getta. Być może jest to moment, w którym pierwszy raz dostrzega dziewczynkę w czerwonym płaszczyku. Faktem jest, że Schindler – zarówno ten filmowy, jak i rzeczywisty – postanawia uratować, jak największą liczbę Żydów, na jaką pozwala mu jego majątek. Najpierw z pomocą swojego księgowego spisuje on tytułową listę Schindlera, by później wykupić „swoich” Żydów od likwidującego obóz w Płaszowie Amona Goetha. Udaje mu się przetransportować wykupionych robotników do fabryki w swoim rodzinnym mieście, gdzie doczekają szczęśliwie końca wojny.
Film spotkał się z przychylnością publiczności, stał się również przebojem kasowym. Doceniła go również Amerykańska Akademia Filmowa, uhonorowując aż siedmioma Oscarami, w tym dla najlepszego filmu, reżysera i scenografii (dla Polaków, Ewy Braun i Allana Starskiego) oraz za najlepsze zdjęcia (dla Janusza Kamińskiego). Krytyka jednak, w przeciwieństwie do widzów, nie była aż tak łaskawa dla „Listy Schindlera”. Głównym zarzutem wysuwanym w stronę filmu był ten, dotyczący przekształcenia Holokaustu w produkt przemysłu rozrywkowego, dla którego liczy się przede wszystkim spektakl i zabawa. Oskarżano Spielberga o sprowadzenie tragedii Shoah do poziomu kolejnego parku tematycznego, tyle tylko, że tym razem motywem przewodnim była zagłada Żydów, a nie dinozaury (jak we wcześniejszym „Parku Jurajskim”). Problemem stała się również kwestia samego pokazania Holokaustu w kinie. Zastanawiano się, czy mierzenie się z tym problemem za pomocą filmu fabularnego jest w ogóle możliwe. Czy charakterystyczne dla fabuły środki pozwolą wyrazić to, co w swojej grozie jest przecież niewyrażalne? Krytycy uznali, że film Spielberga nie sprostał on temu zadaniu. Zarzucano mu przerysowanie, odrealnienie, uogólnianie, sprowadzenie Holokaustu do melodramatu, pokazanego zresztą oczami Niemców, a nie Żydów. Być może. Mimo to „Lista Schindlera” pozostaje istotnym głosem filmowym w kwestii Holokaustu. I nadal, pomimo ponad szesnastu lat dzielących nas od premiery filmu budzi żywe emocje, prowokuje do przemyśleń, do stawiania pytań. Sprawia, że tragedia Shoah trwa w ludzkiej świadomości.
oprac. Beata Wasylkiewicz
Tytuł: Lista Schindlera
Reżyser: Steven Spielberg
Rok produkcji: 1993
Obsada: Liam Neeson (Oskar Schindler), Ben Kingsley (Itzhak Stern), Ralph Fiennes (Amon Goeth), Johnathan Sagall (Poldek Pfefferberg), Embeth Davidtz (Helen Hirsch).
Zdjęcia: Janusz Kamiński
Scenografia: Allan Starski, Ewa Braun
Muzyka: John Williams
Adaptacja książki: „Lista Schindlera”, Thomas Keneally
Reżyser: Steven Spielberg
Rok produkcji: 1993
Obsada: Liam Neeson (Oskar Schindler), Ben Kingsley (Itzhak Stern), Ralph Fiennes (Amon Goeth), Johnathan Sagall (Poldek Pfefferberg), Embeth Davidtz (Helen Hirsch).
Zdjęcia: Janusz Kamiński
Scenografia: Allan Starski, Ewa Braun
Muzyka: John Williams
Adaptacja książki: „Lista Schindlera”, Thomas Keneally
Linki zewnęrzne:
Lista Schindlera – strona filmu
Informacje na temat filmu i getta: tu i tu
Bibliografia:
Legutko-Ołownia Agnieszka, Krakowski Kazimierz. Miasto rozstań i powrotów, Wydawnictwo Bezdroża, Kraków 2004
Hansen Miriam Bratu, Schindler’s List is not Shoah: Second Commandment, Popular Modernism, and Public Memory [w:] Yosefa Loshitzky [red.] Spielberg’s Holocaust. Critical Perspectives on Schindler’s List, Indiana University Press, Bloomington and Indianapolis 1997, s.77-104
Hansen Miriam Bratu, Schindler’s List is not Shoah: Second Commandment, Popular Modernism, and Public Memory [w:] Yosefa Loshitzky [red.] Spielberg’s Holocaust. Critical Perspectives on Schindler’s List, Indiana University Press, Bloomington and Indianapolis 1997, s.77-104
Zobacz galerie zdjęć
Lista Schindlera »Zobacz miejsca
Fabryka Schindlera, Lipowa 4Most Piłsudskiego
Obóz w Płaszowie
Podwórko przy ulicy Józefa 12
Ulica Szeroka
