Kamienica Kantora
Kamienica znajdująca się na ulicy Szewskiej 22 w Krakowie była w latach 1942–44 miejscem prób i przedstawień podziemnego Teatru Niezależnego Tadeusza Kantora. Mimo wojny i represji grożących za podejmowaną działalność, grupa młodych ludzi podjęła ryzyko i realizowała swe pasje artystyczne. Mieszkania należące do profesorów Siedleckiego i Stryjeńskiego, chroniły przed niemieckimi kontrolami. W kamienicy na Szewskiej, jak i na ulicy Grabowskiego 8, odbyły się dwa okupacyjne przedstawienia Balladyna oraz Powrót Odysa. Brak sceny, ograniczenia repertuaru, miejsca, scenografii, zmusiły Kantora do zastosowania nowych rozwiązań.
Przełomowa, w spektaklu Balladyna, stała się scenografia. Artysta eksperymentował z formą, akcentował jej symboliczny wymiar. Czerpiąc z romantyzmu, symbolizmu Wyspiańskiego, konstrukcjonizmu i abstrakcji, stworzył nową wizję przestrzeni. Podwójna iluzja, nieistniejące miejsce np. Itaka, jak i iluzyjna scena, stała się podstawą do artystycznych poszukiwań. Kantor umieścił teatr w „scenografii życia”, a tłem przedstawienia stała się spłaszczona blacha symbolizująca Goplanę. Tak komentował swe realizacje: „jakiekolwiek elementy iluzyjne [np. sztuczny mur, kolumna, ściany, drzwi] traciły swoją rację bytu, bo nie wywoływały iluzji. Pozostały więc formy symboliczne, rodzaj rzeźb, lub parawan, albo kotara. W Balladynie taką formą była forma spłaszczona z blachy o kształcie profilu twarzy z oczodołem i jama „gębną”, jakiś pierwotny fetysz, grający rolę nimfy Goplany. Kostiumy były też formami. Oczywiście ruchomymi.
Akcja Powrotu Odysa została przeniesiona w czasy współczesne, artysta odwołał się do sfery symbolicznej i skonfrontował mit z rzeczywistością. Premiera odbyła się 21 czerwca 1944 r. i tak komentowano przedstawienie: „Odys ubrany we współczesny hełm żołnierski i zabłocony szynel, Penelopa w stroju fantastycznym, dzierżąca ogromny łuk i gromada zalotników w maskach, zalotników poruszających się w jednakowym, monotonnym i bezmyślnym rytmie – oto elementy składające owo dziwne – w najlepszym tego słowa znaczeniu – przedstawienie. W dramacie Wyspiańskiego najsilniej brzmiały wiersze poświęcone sprawie wojny; i ów mocny symbol, główna forma, zamknięta w smukłej lufie armaty, wydawała się inscenizacyjnie w zupełności uzasadniona”. W spektaklu po raz pierwszy pojawiły się „przedmioty najniższej rangi” oraz forma atrapy, artysta rozpoczął okres awangardowego teatru.
Tadeusz Kantor urodził się 6 kwietnia 1915 r. w miasteczku Wielopole Skrzyńskie, oddalonym 130 km od Krakowa. Dzieciństwo, spędzone na plebani, brak ojca, silnie wpłynęły na późniejszą twórczość. Artysta ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1942 r. założył Teatr Niezależny, który działał w latach wojennych. W 1955 r. powstał Teatr Cricot 2, charakteryzujący się m.in. wprowadzeniem innowacji w przestrzeni i zniesieniem rozdziału na aktorów i widzów. Pierwszą premierą grupy była Mątwa według Witkiewicza, który obok Słowackiego, Wyspiańskiego i Maeterlinch’a był główną inspiracją Kantora. Od lat 60. rozpoczęły się eksperymenty z happeningiem, którego idea wywodzi się od dadaistów, tworzenia anty-sztuki i wysunięcia widza na pierwszy plan. Artysta rozwinął także teorię ambalaży, „opakowań” ludzi, budynków, mostów. Tworzył „obiekty sztuki”. „Teatr śmierci” jest ostatnim etapem w twórczości Kantora. Z tego okresu pochodzą najwybitniejsze spektakle: Wielopole, Wielopole, Umarła klasa, Niech sczezną artyści, Nigdy już tu nie powrócę i Dziś sobie moje urodziny mające premierę już po śmierci twórcy.
Artysta poruszał się w kręgu problemów iluzji i rzeczywistości. W początkowych latach odrzucał nierealność, naśladownictwo, wprowadzał rzeczywiste, „znalezione” przedmioty (wyprowadzając je z idei „ready made” Duchampa i „przedmiotu gotowego” surrealistów) i umieszczał je na równi z aktorem. Tworzył przedmioty-konstrukcje tj. łóżko śmierci ze spektaklu Wielopole, Wielopole. Fascynował się procesami powtórzenia, figurą manekina, często „odkształcał” aktora. „Teatr śmierci” stał się próbą połączenia iluzji z rzeczywistością, teatr był określany, jako Buda Jarmarczna, mająca wywołać teatr wzruszeń, Kantor próbował „oswoić” kwestie śmierci, pamięci i przemijania. Artysta, który zajmował się także malarstwem, grafiką, tworzeniem manifestów artystycznych, zmarł 8 grudnia 1990 r. w Krakowie. Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora mieści się na ulica Kanoniczej 5 w Krakowie.
Przełomowa, w spektaklu Balladyna, stała się scenografia. Artysta eksperymentował z formą, akcentował jej symboliczny wymiar. Czerpiąc z romantyzmu, symbolizmu Wyspiańskiego, konstrukcjonizmu i abstrakcji, stworzył nową wizję przestrzeni. Podwójna iluzja, nieistniejące miejsce np. Itaka, jak i iluzyjna scena, stała się podstawą do artystycznych poszukiwań. Kantor umieścił teatr w „scenografii życia”, a tłem przedstawienia stała się spłaszczona blacha symbolizująca Goplanę. Tak komentował swe realizacje: „jakiekolwiek elementy iluzyjne [np. sztuczny mur, kolumna, ściany, drzwi] traciły swoją rację bytu, bo nie wywoływały iluzji. Pozostały więc formy symboliczne, rodzaj rzeźb, lub parawan, albo kotara. W Balladynie taką formą była forma spłaszczona z blachy o kształcie profilu twarzy z oczodołem i jama „gębną”, jakiś pierwotny fetysz, grający rolę nimfy Goplany. Kostiumy były też formami. Oczywiście ruchomymi.
Akcja Powrotu Odysa została przeniesiona w czasy współczesne, artysta odwołał się do sfery symbolicznej i skonfrontował mit z rzeczywistością. Premiera odbyła się 21 czerwca 1944 r. i tak komentowano przedstawienie: „Odys ubrany we współczesny hełm żołnierski i zabłocony szynel, Penelopa w stroju fantastycznym, dzierżąca ogromny łuk i gromada zalotników w maskach, zalotników poruszających się w jednakowym, monotonnym i bezmyślnym rytmie – oto elementy składające owo dziwne – w najlepszym tego słowa znaczeniu – przedstawienie. W dramacie Wyspiańskiego najsilniej brzmiały wiersze poświęcone sprawie wojny; i ów mocny symbol, główna forma, zamknięta w smukłej lufie armaty, wydawała się inscenizacyjnie w zupełności uzasadniona”. W spektaklu po raz pierwszy pojawiły się „przedmioty najniższej rangi” oraz forma atrapy, artysta rozpoczął okres awangardowego teatru.
Tadeusz Kantor urodził się 6 kwietnia 1915 r. w miasteczku Wielopole Skrzyńskie, oddalonym 130 km od Krakowa. Dzieciństwo, spędzone na plebani, brak ojca, silnie wpłynęły na późniejszą twórczość. Artysta ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1942 r. założył Teatr Niezależny, który działał w latach wojennych. W 1955 r. powstał Teatr Cricot 2, charakteryzujący się m.in. wprowadzeniem innowacji w przestrzeni i zniesieniem rozdziału na aktorów i widzów. Pierwszą premierą grupy była Mątwa według Witkiewicza, który obok Słowackiego, Wyspiańskiego i Maeterlinch’a był główną inspiracją Kantora. Od lat 60. rozpoczęły się eksperymenty z happeningiem, którego idea wywodzi się od dadaistów, tworzenia anty-sztuki i wysunięcia widza na pierwszy plan. Artysta rozwinął także teorię ambalaży, „opakowań” ludzi, budynków, mostów. Tworzył „obiekty sztuki”. „Teatr śmierci” jest ostatnim etapem w twórczości Kantora. Z tego okresu pochodzą najwybitniejsze spektakle: Wielopole, Wielopole, Umarła klasa, Niech sczezną artyści, Nigdy już tu nie powrócę i Dziś sobie moje urodziny mające premierę już po śmierci twórcy.
Artysta poruszał się w kręgu problemów iluzji i rzeczywistości. W początkowych latach odrzucał nierealność, naśladownictwo, wprowadzał rzeczywiste, „znalezione” przedmioty (wyprowadzając je z idei „ready made” Duchampa i „przedmiotu gotowego” surrealistów) i umieszczał je na równi z aktorem. Tworzył przedmioty-konstrukcje tj. łóżko śmierci ze spektaklu Wielopole, Wielopole. Fascynował się procesami powtórzenia, figurą manekina, często „odkształcał” aktora. „Teatr śmierci” stał się próbą połączenia iluzji z rzeczywistością, teatr był określany, jako Buda Jarmarczna, mająca wywołać teatr wzruszeń, Kantor próbował „oswoić” kwestie śmierci, pamięci i przemijania. Artysta, który zajmował się także malarstwem, grafiką, tworzeniem manifestów artystycznych, zmarł 8 grudnia 1990 r. w Krakowie. Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora mieści się na ulica Kanoniczej 5 w Krakowie.
oprac. Katarzyna Maniak
