Dworek Reja w Nagłowicach

Nagłowice to wieś położona na Płaskowyżu Jędrzejowskim, 15 kilometrów od Jędrzejowa.
Najwcześniejsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1269 r., jednak znaleziska archeologiczne potwierdzają istnienie kultury prasłowiańskiej już 3 tys. lat temu. W wieku XV Nagłowice znalazły się w rękach rodu Rejów. W 1545 r. tereny wraz z dworem odziedziczył Mikołaj Rej. To tutaj powstawały największe dzieła przedstawiciela polskiego renesansu. Siedziba stała się centrum gospodarczym działalności sławnego poety. Skupował okoliczne tereny, dbał o ekonomiczny i społeczny rozwój, w 1554 r. na gruntach wsi Tworowa założył miasto Oksa, potem także miejscowość Rejowiec.

Po śmierci Reja majątek przejęła jego żona. Nagłowice często zmieniały właścicieli. Należały do Walewskich, którzy wybudowali nowy dwór – parterowy dwutraktowy, kryty gontem, Kosickich – którzy podarowali miastu nowy, neogotycki kościół. Ostatnimi dysponentami Nagłowic byli Radziwiłłowie. W okresie międzywojennym dobudowali oni do dworku Walewskich obszerny pałac. Po II wojnie światowej majątek rozparcelowano, by w latach 40. przekazać Związkowi Literatów Polskich, a następnie przeorganizować na Dom Dziecka. W latach 1969–1985 w dworku mieściła się Izba Pamięci Mikołaja Reja, w 1988 r. dołączono do pomieszczeń Gminną Bibliotekę Publiczną, która wraz z wystawą stała się Dworkiem Mikołaja Reja w Nagłowicach.

Muzeum, powstałe z okazji 400-lecia śmierci poety, zawiera eksponaty bezpośrednio z nim związane tj. kopie rękopisów Zeznanie podatkowe czy List do sąsiada, fragmenty dzieł, zapisy życiorysu. Pokazuje także związki Reja z Nagłowicami. Budynek dworku otaczają sędziwe dęby, według tradycji zasadzone przez samego twórcę. Muzeum otwarte jest od poniedziałku do soboty w godzinach: od 8 do 16, w okresie od maja do września, w niedziele i święta od 9 do 17. Oprócz obejrzenia ekspozycji można skorzystać z znajdujących się tam pokoi gościnnych, a także zasięgnąć porady w istniejącej informacji turystycznej. Zespół dworski w Nagłowicach, oprócz dworku i pałacu, obejmuje także murowaną oficynę z XX w., stajnię i spichlerz z II połowy XIX w., a także XVII-wieczny park. Pozostałe zabytki Nagłowic to kapliczka powstała po 1908 r., oraz Kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej. Miasto jest gminą rolniczą i agroturystyczną, zapewniającą bazę noclegową, ścieżki rowerowe, bliskość przyrody i zabytków historii, zachęcają do dłuższych odwiedzin.

Mikołaj Rej to jeden z największych polskich reprezentantów epoki renesansu, porównywany z Erazmem z Rotterdamu, F. Rabelais’mem i M. Montaiqne’em. Urodzony w 1505 r. w Żurawnie, zmarł w 1569. Był samoukiem, odebrał tylko fragmentaryczne wykształcenie. Przełomowy okazał się pobyt na dworze magnackim u Andrzeja Tęczyńskiego, gdzie pobierał lekcje literatury, stylistyki, ortografii. Rej uważany jest za mistrza opisu, używał języka obrazowego, żywego, zbliżonego do potocznego. Był propagatorem stosowania mowy ojczystej, jest autorem sławnego hasła, pochodzącego ze zbioru epigramatów Zwierzyniec – „Polacy nie gęsi, swój język mają”. Często posługiwał się zdrobnieniami. Najbardziej znane dzieła poety to wspomniany Zwierzyniec, Zwierciadło z traktatem Żywot człowieka poczciwego, Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem i Plebanem, Kupiec, Żywot Józefa z pokolenia żydowskiego, syna Jakubowego. Mikołaj Rej, jako człowiek renesansu, był także politykiem i teologiem ewangelickim – przeszedł na luteranizm i kalwinizm, zakładał liczne zbory. Brał udział w sejmach walnych, utrzymywał kontakty z dworami Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta, pełnił funkcję posła, czynnie angażował się w życie polityczne kraju.